کالیبراسیون چیست ؟

تعاریف بسیاری برای مفهوم کالیبراسیون ارائه گردیده است .در استاندارد ملی ایران در بخش "واژه ها و اصطلاحات پایه و عمومی اندازه شناسی "کالیبراسیون" چنین آمده است :

مقایسه ابزار دقیق با یک مرجع استانداردآزمایشگاهی در شرایط استاندارد،جهت اطمینان از دقت و سلامت آن و تعیین میزان خطای این وسیله نسبت به آن استاندارد و تنظیم آن در مقایسه با استاندارد.

تعریف دیگری که میتوان ارائه داد این است که:

کالیبراسیون مقایسه دو سیستم یا وسیله اندازه گیری است (یکی با عدم قطعیت مشخص ودیگری با عدم قطعیت نا مشخص)به منظور محاسبه عدم قطعیت وسیله ای که عدم قطعیت آن نامعلوم است .

در ایزو 10012 نیز آمده است:

کالیبره کردن، مجموعه ای از عملیات است که تحت شرایط مشخصی برقرار می شود ورابطه ی بین مقادیر نشان داده شده توسط وسیله اندازه گیری و مقادیر متناظر آن کمیت توسط استاندارد مرجع را مشخص می نماید.

معمولا کالیبراسیون ابتدایی دستگاه آزمون و اندازه گیری (TME) در مرحله ی ساخت و تولید آن انجام می گیرد. که می تواند شامل این مراحل باشد :

درجه بندی دستگاه ،تنظیم مدارهای الکتریکی موجود روی وسیله مانند تنظیم نشان دهنده های دیجیتالی ؛تخمین عدم قطعیت و پایداری دستگاه .

پس از این مراحل ،وسیله اندازه گیری با توجه به طول عمر آن مورد استفاده قرار می گیرد.کالیبراسیون مجدد جهت اطمینان از عملکرد صحیح دستگاه ها و کنترل کیفیت اجزای آنها مورد نیاز است .بنابراین با کالیبراسیون مجددمی توان عوامل و اجزایی از دستگاه را که کیفیت خود را از دست داده است ،شناسایی نمود.

چرا کالیبراسیون ؟

کالیبراسیون اولیه وسیله اندازه گیری؛نحوه عملکرد مورد ادعای سازنده را به مشتری نشان می دهد.مواردی که توسط دستگاه ،اندازه گیری می گردد.به استانداردهای اندازه گیری قابل ردیابی ،ارجاع داده می شود.در غیر این صورت نتایج قابل اطمینان نخواهیم داشت .

کالیبراسیون مجدد به دلیل کنترل و نگهداری فرایندهای اندازه گیری که با وسیله ی اندازه گیری انجام می پذیرد لازم است .معمولاعدم قطعیت وسیله نسبت به زمان و با استفاده های مکرر از آن افزایش می یابد .

شناسایی رشد تدریجی عدم قطعیت و افزایش آن به سادگی توسط کاربران امکان پذیر نیست .آنچه که در اندازه گیری بسیار ضروری می باشد قابلیت ردیابی آن است ،برقراری قابلیت ردیابی که با کالیبراسیون امکان پذیر می گردد.

در کنترل سیستم اندازه گیری و تجارت بین المللی ضروری می باشد.قابلیت ردیابی عبارت است از :قابلیت ارتباط میزان یک استاندارد یا نتیجه ی یک اندازه گیری با مرجع های ملی و بین المللی،از طریق زنجیره ی پیوسته ی مقایسه ها در حالیکه همگی عدم قطعیتی مشخص دارند که به صورت ملی یا بین المللی تعیین می شوند.

همچنین کالیبراسیون قابل ردیابی ،حصول اطمینان از عدم قطعیت اندازه گیری در یک بخش از فرایند را که بر بخش های دیگر فرایند تاثیر گذار است امکان پذیر می سازد.

اعتبار اندازه گیری های مربوط به تحقیقات ،بستگی به درستی برآورد پدیده های تحت مطالعه و عدم قطعیت های به دست آمده دارد .کالیبراسیون وسیله هایی که در تحقیقات مورد استفاده قرار می گیرند ،عدم قطعیت و کنترل رشد عدم قطعیت را مشخص می نماید و به محقق کمک می کند .که به نتایج حاصل از تحقیقات خود اطمینان داشته باشد ؛که این نتایج ناشی از تغییرات واقعی پدیده هاست ؛نه ناشی از عدم درستی در تخمین عدم قطعیت های اندازه گیری .

زمان صحیح کالیبراسیون؟

تعیین زمان کالیبراسیون یکی از تصمیمات مهم و قابل توجه می باشد.که البته به نظر برخی منتج به اتلاف زمان و سرمایه می گردد.عدم قطعیت های اندازه گیری سبب اتخاذ تصمیمات نادرستی می شود که این تصمیمات نادرست ،ناشی از نتایج اندازه گیری فریبنده می باشد.

هدف از تعیین زمان انجام کالیبراسیون مجدد در فواصل زمانی بهینه است ؛به طوری که بین هزینه کالیبراسیون و هزینه های ناشی از عدم کالیبراسیون تعادل ایجاد شود .در حال حاضر برای تعیین فواصل کالیبراسیون مجدد،بیشتر به درصد درستی مورد انتظار وسیله هایی اندازه گیری توجه می شود؛که این درصد را می توان از مشخصات آن به د ست  آورد .بزرگی این درصد نشانگر کم بودن شانس بروز اندازه گیری نادرست  بوسیله دستگاه اندازه گیری می باشد.برخی از کاربران این درصد را به منظور اطمینان بیشتر از کنترل کیفیت اندازه گیری ،95درصد و یا بیشتر بر می گزینند.که آن هم بستگی به سیاست وخط مشی کلی کیفیت در شرکت مربوطه دارد.بنابراین انتخاب این درصد قراردادی بوده و راحت ترین انتخاب قابل قبول 85تا90 درصد است .فرایند تعیین زمان کالیبراسیون از محاسبات پیچیده ریاضی و آماری است .ونیازمند داده های درست و کافی در حین کالیبراسیون است.